کتابخانه را بر چه اساسی بچینیم؟ مقایسه مرتب سازی بر اساس رنگ، موضوع و سایز

داشتن یک قفسه پر از کتاب، یکی از زیباترین گوشه های هر خانه ای است؛ اما برای اکثر ما پیش آمده که با نگاه کردن به کتابخانه به جای حس آرامش، احساس بی نظمی، شلوغی و آشفتگی بصری به سراغمان بیاید. کتاب هایی با عطف های کوتاه و بلند، رنگ های جیغ و ناهمگون، مجله هایی که روی هم تلنبار شده اند و کتاب هایی که به زور در گوشه ای جا داده شده اند، قفسه ها را از یک فضای الهام بخش به انباری تبدیل میکنند.

وقتی تصمیم میگیرید دستی به سر و روی کتابخانه تان بکشید، نخستین پرسشی که ذهن شما را درگیر میکند این است: «کتابخانه را بر چه اساسی مرتب کنم؟» آیا باید کتاب ها را بر اساس موضوع و محتوا دسته بندی کرد تا سریع تر پیدا شوند؟ آیا باید آنها را بر اساس رنگ چید تا شبیه عکس های پینترست و ژورنال های دکوراسیون شود؟ یا این که قد و سایز کتاب ها ملاک نظم دهی باشد تا خطوط قفسه ها صاف، مرتب و بی نقص به چشم بیایند؟

در این مقاله جامع، قرار است سه روش محبوب، استاندارد و کاربردی برای چیدمان قفسه های کتابخانه را زیر ذره بین ببریم. مزایا، معایب، کاربردها و ترفندهای حرفه ای هر روش را بررسی میکنیم و با ارائه یک راهنمای عملی گام به گام به شما کمک میکنیم بهترین روش را برای اتاق، اتاق خواب، فضای کار یا کنج مطالعه خود انتخاب کنید.

اهمیت درک هدف چیدمان؛ قفسه کاربردی یا کانون زیبایی؟

قبل از آن که حتی یک جلد کتاب را جابجا کنید، باید نیت اصلی و نوع استفاده خود را از این قفسه ها مشخص کنید. کتابخانه در خانه شما چه نقشی بازی میکند؟

1. نقش ابزار دست و فضای پژوهشی: اگر اهل پژوهش، تدریس یا مطالعه روزانه و پرتکرار هستید و به طور مداوم سراغ کتاب های مرجع، رمان ها و یادداشت هایتان میروید، اولویت اول شما باید سرعت دسترسی و تفکیک محتوایی باشد.
2. نقش دکوراتیو و زیبایی شناسی اتاق خواب: اگر کتاب هایتان را یک بار خوانده اید و بیشتر دوست دارید قفسه شما بخشی از هارمونی رنگ و آرامش اتاق خواب یا نشیمن باشد، اولویت شما زیبایی بصری، خطوط آرام و چشم نوازی خواهد بود.
3. بهینه سازی فضای کوچک: در خانه های نقلی و آپارتمان ها، معمولا فضا بسیار محدود است و هدف اصلی این است که بیشترین تعداد جلد در کمترین حجم ممکن جا بگیرد، بدون این که وزن زیادی به طبقات وارد شود یا کتاب ها آسیب ببینند.

شناخت این اولویت به شما میگوید کدام یک از روش های زیر برای شما طراحی شده است.

روش اول: مرتب سازی بر اساس موضوع و ژانر (روش سنتی و کاربردی)

این روش مرتب کردن کتابخانه همان شیوه ای است که در کتابخانه های دانشگاهی، شهری و مراکز اسناد استفاده میشود. در این الگو، کتاب ها بر اساس ماهیت، مفهوم، علم یا ژانر ادبی کنار هم قرار میگیرند. برای مثال، بخش رمان و ادبیات داستانی، بخش روانشناسی و خودیاری، کتب تاریخی، کتاب های مرجع و علمی یا رمان های زبان اصلی هر کدام طبقه مخصوص به خود را دارند.

مزایای چیدمان موضوعی

• پیدا کردن برق آسای عناوین: اگر به دنبال یک کتاب در زمینه بازاریابی یا تاریخ معاصر بگردید، میدانید دقیقا به کدام طبقه یا ردیف مراجعه کنید.
• احساس نظم ذهنی و طبقه بندی منطقی: این سیستم بازتاب دهنده نظم فکری صاحب کتابخانه است و به مرور زمان مغز عادت میکند کلمات و مفاهیم را در قفسه ها جستجو کند.
• ایده آل برای کتابخانه های پرحجم: اگر بیش از صد جلد کتاب دارید، چیدمان موضوعی تقریبا تنها راهی است که مانع از گم شدن کتاب ها میشود.

معایب چیدمان موضوعی

• آشفتگی ظاهری و عدم تقارن: در این شیوه ممکن است یک کتاب جیبی با جلد زرد کنار یک فرهنگ لغت بزرگ با عطف مشکی قرار گیرد. این تضاد ارتفاع و رنگ گاهی نمای بیرونی کتابخانه را نامنظم و شلخته نشان میدهد.
• پیچیدگی در دسته بندی برخی عناوین: بعضی کتاب ها بین رشته ای هستند؛ مثلا فلسفه علم یا رمان تاریخی. تصمیم گیری درباره این که کتاب را در کدام قفسه بگذارید گاهی گیج کننده است.

روش دوم: چیدمان بر اساس رنگ (روش رنگین کمانی یا پینترستی)

یکی از پرطرفدارترین ترندهای سال های اخیر در اینستاگرام و پینترست، چیدمان رنگین کمانی (Rainbow Bookshelf) است. در این شیوه، عطف و جلد کتاب ها فارغ از این که رمان باشند، کتاب درسی باشند یا شعر، بر اساس طیف رنگی شان کنار هم چیده میشوند؛ از سفید و کرم شروع میشود و به زرد، نارنجی، قرمز، سبز، آبی، بنفش و در نهایت مشکی ختم میگردد.

مزایای چیدمان بر اساس رنگ

• جذابیت بصری خیره کننده: تبدیل یک قفسه ساده به یک اثر هنری مدرن و پرانرژی که چشم هر بیننده ای را در همان ورود به اتاق خیره میکند.
• آرامش بصری فوق العاده: چشم انسان عاشق الگوهای پیوسته است. وقتی طیف های رنگی پشت سر هم قرار میگیرند، ذهن آرامش عجیبی احساس میکند.
• مناسب برای کتاب های کمتر یا استفاده دکوری: برای افرادی که کتاب های نفیس دارند یا صرفا میخواهند پس زمینه ای چشم نواز برای تماس های تصویری و فضای اتاق بسازند، این شیوه بی رقیب است.

معایب چیدمان بر اساس رنگ

• سختی فوق العاده در پیدا کردن کتاب: اگر یادتان نباشد عطف رمان مورد نظرتان چه رنگی بود، پیدا کردن آن مانند پیدا کردن سوزن در انبار کاه است. برای مثال رمان های یک نویسنده ممکن است در پنج طبقه مختلف پخش شوند.
• جلدهای چندرنگ: کتاب هایی با طرح های شلوغ، پترن های خاص یا جلدهای متالیک به سختی در یک طیف رنگی مشخص جا میگیرند.

روش سوم: چیدمان بر اساس سایز و ابعاد (روش تقارن و خطوط پاکیزه)

چیدمان بر اساس سایز بر پایه مهندسی و هندسه فضا بنا شده است. در این روش کتاب ها از بلندترین به کوتاه ترین (یا برعکس) در هر طبقه قرار میگیرند یا این که کل طبقات پایینی به کتاب های قطور و سایز رحلی و سلطانی اختصاص پیدا میکند و طبقات بالاتر به کتاب های رقعی، وزیری و پالتویی داده میشود.

مزایای چیدمان بر اساس سایز

• خطوط چشم نواز و حفظ سلامت سازه کتابخانه: گذاشتن کتاب های سنگین و حجیم در طبقات پایین، مرکز ثقل کتابخانه را پایین نگه میدارد و از خم شدن یا شکستن طبقات چوبی جلوگیری میکند.
• نظم مینیمال و تمیز: لبه بالایی کتاب ها شیب یکدست و مرتبی میسازد که از نظر اصول دکوراسیون مینیمال بسیار مطلوب است.
• استفاده حداکثری از ارتفاع: با این کار میتوانید ارتفاع طبقات را طوری تنظیم کنید که فضای خالی پرت بالای کتاب های کوچک ایجاد نشود.

معایب چیدمان بر اساس سایز

• پراکندگی موضوعات: همانند روش رنگی، اینجا هم کتاب های مرتبط با یکدیگر صرفا به خاطر ابعاد متفاوت از هم جدا میشوند.
• حس یکنواختی یا سردی: گاهی چیدمان کاملا شیب دار و منظم حسی اداری و رسمی به اتاق خواب میدهد و از گرمای یک فضای مطالعه میکاهد.

جدول مقایسه جامع سه روش چیدمان کتابخانه

برای این که بتوانید در یک نگاه ویژگی ها، معایب و کاربری این سه متد را ارزیابی کنید، جدول زیر آماده شده است:

معیار بررسی	چیدمان بر اساس موضوع و ژانر	چیدمان بر اساس رنگ (رنگین کمانی)	چیدمان بر اساس سایز و ابعاد
سرعت یافتن کتاب	فوق العاده سریع و آسان	بسیار کند و دشوار	متوسط تا سریع
جذابیت دکوراتیو	متوسط (گاهی نامنظم)	بسیار بالا، چشمگیر و ترند	بالا، مینیمال و متقارن
محافظت از ساختار قفسه	نیازمند توجه فردی به وزن	بدون توجه به وزن طبقات	بسیار عالی با مهار وزن در پایین
مناسب برای چه فضایی؟	اتاق کار، اتاق مطالعه، کنج تحقیق	نشیمن، اتاق خواب مدرن، پس زمینه عکس	اتاق های کوچک، فضاهای مینیمال، شلف ها
مناسب چه حجم کتابی؟	حجم بالا (بیش از ۱۰۰ جلد)	حجم متوسط و کم (زیر ۱۰۰ جلد)	تمام حجم ها به ویژه فضاهای کم ارتفاع
پایداری نظم در طول زمان	بسیار پایدار با ورود کتاب جدید	سخت؛ ورود کتاب جدید طیف را بهم میزند	متوسط؛ نیازمند جابجایی بر اساس قطع کتاب

راهکار ترکیبی؛ تکنیک طراحان داخلی برای تعادل زیبایی و کارایی

اگر هیچ یک از این روش ها به تنهایی پاسخگوی صد در صدی نیاز شما نیست، خبر خوب این است که طراحان داخلی و متخصصان چیدمان منزل از متدهای تلفیقی یا هیبریدی استفاده میکنند. با این سه فرمول میتوانید بهترین های هر روش را کنار هم داشته باشید:

۱. دسته بندی اولیه موضوعی + مرتب سازی داخلی بر اساس سایز

ابتدا هر طبقه را به یک موضوع اختصاص دهید؛ مثلا طبقه دوم ادبیات و رمان، طبقه سوم تاریخ و روانشناسی. سپس درون هر طبقه، کتاب ها را از بلند به کوتاه بچینید. با این روش هم موضوع مشخص است و هم لبه های قفسه خطوط صاف و چشمنوازی میسازند.

۲. تکنیک چیدمان عمودی و افقی (تنفس بصری)

قرار نیست همه کتاب ها به حالت عمودی و نظامی کنار هم ردیف شوند. این کار حس خفگی و سنگینی به قفسه میدهد. در هر طبقه، دو یا سه دسته کتاب قطور را به صورت افقی روی هم بگذارید. این پشته های افقی علاوه بر این که به عنوان بوک اند (نگهدارنده کتاب) عمل میکنند، تنوع هندسی فوق العاده ای ایجاد مینمایند.

۳. قانون یک سوم در اکسسوری و گیاهان آپارتمانی

یک کتابخانه شیک باید نفس بکشد. طراحان پیشنهاد میکنند حدود بیست تا سی درصد از فضای طبقات را خالی از کتاب بگذارید یا در آن بخش ها از اشیای معنا دار استفاده کنید: یک گلدان کوچک با برگ های آویزان، یک قاب عکس مینیمال، یک شمع معطر یا یک تندیس کوچک سنگی روی پشته کتاب های افقی. این کار جلوه ای مجله ای و گرم به فضای شما میبخشد.

راهنمای گام به گام خلوت سازی و اجرای چیدمان جدید

برای این که پروژه مرتب کردن قفسه ها به یک کار فرسایشی تبدیل نشود، مراحل زیر را گام به گام دنبال کنید:

1. تخلیه کامل قفسه ها: هیچ گاه سعی نکنید در حالی که کتاب ها در قفسه هستند آن ها را جابجا کنید. همه کتاب ها را روی زمین، فرش یا یک ملحفه تمیز خالی کنید.
2. غبارروبی اساسی: با یک دستمال میکروفایبر مرطوب، دیواره ها، کنج ها و طبقات را تمیز کنید. تهویه خوب و پاکیزگی مانع از تجمع کنه ها و بوی کهنگی کاغذ میشود.
3. غربالگری و خداحافظی با کتاب های اضافه: کتاب هایی که نیمی از آن ها را خوانده اید و دوست نداشته اید، کتاب های کنکور ده سال پیش یا رمان های بازاری که دیگر سراغشان نمیروید را جدا کنید. این کتاب ها را میتوانید به کتابخانه های محلی یا دوستانتان هدیه بدهید.
4. انتخاب متد چیدمان: بر اساس جدول بالا، مشخص کنید کدام روش مناسب تر است.
5. جای گذاری طبقات سنگین در پایین: همواره اطلس ها، کتب دانشگاهی قطور و جعبه های نگهداری را در عمیق ترین و پایین ترین طبقات قرار دهید.
6. لبه سازی مساوی: کتاب ها را تا عمق عقب نرانید؛ سعی کنید عطف کتاب ها همگی در یک خط فرضی از لبه جلویی طبقه قرار بگیرند تا سایه های تند ایجاد نشود و قفسه یکدست تر به چشم آید.

کلام آخر؛ قفسه ای که بازتاب دهنده روحیه شماست

در نهایت، هیچ قانون سفت و سختی وجود ندارد که شما را مجبور به استفاده از یک الگوی خاص کند. خانه شما محلی برای آرامش و لذت بردن است. اگر دیدن طیف رنگی کتاب ها به شما انگیزه زندگی و ذوق هنری میبخشد، بی درنگ به سراغ روش رنگین کمانی بروید. اگر وقت طلاست و مطالعه ابزار کار روزانه شماست، روش موضوعی وفادارترین همراه شما خواهد بود؛ و اگر شیفته خطوط تمیز و سبک مینیمال هستید، چیدمان بر اساس سایز رضایت درونی شما را برآورده خواهد کرد.

با صرف یک بعدازظهر تعطیل و پیاده سازی این اصول ساده، کتابخانه شما از یک قفسه به هم ریخته به آرامش بخش ترین و جذاب ترین گوشه دکوراسیون خانه تبدیل خواهد شد.